Bilim insanları, tarımda kullanılan kimyasal gübrelerin miktarını azaltabilecek yeni bir yöntem üzerinde çalışıyor. Toprakta yaşayan ve gözle görülemeyen bazı bakterilerin bitkileri beslemek için kullanılabileceği belirlendi. Bilim dergisi Nature’da yayımlanan habere göre geliştirilen yöntem sayesinde gelecekte çiftçilerin daha az gübre kullanarak ürün yetiştirmesi mümkün olabilir.

Dünyanın birçok ülkesinde çiftçiler, buğday, mısır ve diğer tarım ürünlerinin daha iyi büyümesi için gübre kullanıyor. Çünkü bitkilerin büyüyebilmesi için azot adı verilen bir besin maddesine ihtiyacı bulunuyor. Azot havada bol miktarda bulunmasına rağmen birçok bitki havadaki azotu doğrudan kullanamıyor. Bu nedenle çiftçiler, bitkilerin ihtiyaç duyduğu azotu gübre yoluyla toprağa veriyor.

Ancak kimyasal gübrelerin üretilmesi yüksek miktarda enerji gerektiriyor. Gübrelerin üretimi ve kullanımı sırasında çevreye zarar verebilen gazlar ortaya çıkabiliyor. Ayrıca gübrenin bir kısmı yağmur sularıyla nehirlere ve göllere karışarak su kirliliğine neden olabiliyor.

Bilim insanları bu soruna çözüm bulmak için doğada zaten bulunan bakterilerden yararlanmayı hedefliyor. Bazı bakteriler, havadaki azotu alarak bitkilerin kullanabileceği bir besine dönüştürebiliyor. Örneğin soya fasulyesi gibi bazı bitkiler, köklerinde yaşayan bakteriler sayesinde ihtiyaç duydukları azotun bir bölümünü karşılayabiliyor.

Araştırmacılar şimdi bu özelliği buğday ve mısır gibi ürünlerde de kullanmak istiyor. Bunun için bakterilerin genetik yapıları üzerinde çalışmalar yapılıyor. Amaç, bakterilerin havadaki azotu bitkilere daha fazla verebilmesini sağlamak.

10 Kasım 2026 tarihinde Nature Biotechnology dergisinde yayımlanan bilimsel değerlendirmede, geliştirilen bakterilerin gelecekte kimyasal azot gübresi ihtiyacının yüzde 50’sine kadar olan bölümünü karşılayabileceği belirtildi. Ancak bu oran henüz tarlalarda elde edilmiş kesin bir sonuç değil. Bilim insanlarının ulaşmayı hedeflediği olası bir düzeyi ifade ediyor.

ABD’de geliştirilen bazı bakteriler, küçük mısır tarlalarında denenmeye başlandı. Switch Bioworks adlı şirketin geliştirdiği bakterilerin ABD’de tarla denemeleri için izin aldığı, Brezilya’da da benzer testlerin yapılmasına onay verildiği açıklandı.

Bir başka şirket olan Pivot Bio ise genetik yapısı düzenlenmiş bakteriler içeren ürünlerini ABD’de geniş tarım alanlarında kullanıyor. Bu ürünler başka ülkelerde de test ediliyor. Ancak bakterilerin farklı topraklarda ve hava koşullarında ne kadar başarılı olduğu konusunda çalışmalar devam ediyor.

Yeni yöntemin yaygınlaşması durumunda çiftçilerin gübreye harcadığı paranın azalması mümkün olabilir. Daha az kimyasal gübre kullanılması, gübre üretiminden kaynaklanan gaz salımını ve sulara karışan azot miktarını da azaltabilir.

Bununla birlikte bilim insanlarının çözmesi gereken sorunlar bulunuyor. Bakterilerin bitki köklerinde yaşayabilmesi, yeterli miktarda azot üretebilmesi ve farklı tarım alanlarında aynı sonucu vermesi gerekiyor. Ayrıca geliştirilen bakterilerin çevre üzerindeki etkilerinin de incelenmesi gerekiyor.

Araştırmacılar, yeni yöntemin çiftçilerin kullanımına daha geniş ölçekte sunulabilmesi için tarla deneylerinin artırılması gerektiğini belirtiyor. Kimyasal gübrelerin tamamen ortadan kalkacağına ilişkin henüz bilimsel bir sonuç bulunmuyor.