Türkiye'de geçmişte hemen her mahallede bulunan hayrat çeşmeleri, zamanla eski işlevini kaybetti. Bir dönem vatandaşların ücretsiz su içtiği, evlerine su taşıdığı ve günlük ihtiyaçlarını karşıladığı sokak çeşmelerinin bir bölümü günümüzde kullanılmıyor. Eskişehir'in tarihi Odunpazarı bölgesinde bulunan bazı çeşmelerin de uzun süredir akmaması, bu yapıların neden kullanılamaz hale geldiği sorusunu gündeme getirdi.
Osmanlı döneminde hayırseverler tarafından yaptırılan çeşmeler, mahalle yaşamının önemli bir parçasıydı. Evlerde su tesisatının yaygın olmadığı yıllarda insanlar içme suyunu bu çeşmelerden karşılıyordu. Ancak zamanla evlere su şebekelerinin bağlanması, sokak çeşmelerine duyulan ihtiyacı azalttı.
Çeşmelerin kullanılmamasının nedenleri arasında eski su kaynaklarının kuruması, su yollarının bozulması, şehirlerde yapılan yol ve altyapı çalışmaları ile bakım eksikliği bulunuyor. Bazı tarihi çeşmelerin su bağlantıları zaman içerisinde kesilirken, bazılarının muslukları söküldü. Artan su tüketimi ve kuraklık riski de açık çeşmelerin kullanımına ilişkin tartışmaları beraberinde getirdi.
Eskişehir'de tarihi Odunpazarı bölgesindeki çeşmelerin durumu daha önce de gündeme geldi. Bölgede yapılan araştırmalarda farklı mahallelerde 20 tarihi çeşme tespit edildi. Bunların büyük bölümü 19. yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın ilk yarısına tarihleniyor.
Cunudiye Mahallesi Kıyıcak Sokak'taki Lohzade Mehmed Emin Çeşmesi de uzun süredir kullanılmayan yapılar arasında bulunuyor. Cunudiye Mahalle Muhtarı Meral Karayel, tarihi çeşmenin yeniden kullanıma açılmasını istediklerini belirtti.
Öte yandan tarihi çeşmelerin tamamının neden akmadığına ilişkin güncel ve kapsamlı bir inceleme bulunmuyor. Hangi çeşmelerin su bağlantısının kesildiği, hangilerinin onarım beklediği ve yeniden kullanıma açılabilecekleri konusunda ilgili kurumların yapacağı incelemeler belirleyici olacak.
