Salçalık domateste üretici ile fabrikalar arasında fiyat ve fire sorunu yeniden gündeme geldi. Domates üreticileri, üretim maliyetlerinin yükselmesine rağmen ürün fiyatlarının aynı ölçüde artmadığını belirtiyor. Fabrikaların alım sırasında uyguladığı yüksek fire oranlarının da üreticinin eline geçen parayı azalttığı ifade ediliyor.
Salça üreticileri ise ihracatta yaşanan sorunlara dikkat çekiyor. İhracata getirilen kısıtlamaların ardından bazı pazarların kaybedildiği ve yurt dışından gelen talebin önemli ölçüde azaldığı belirtiliyor. Döviz kurundaki durumun da ihracatta rekabeti zorlaştırdığı ifade ediliyor. Böylece tarladaki üreticiden salça fabrikalarına kadar uzanan süreçte farklı sorunlar aynı dönemde yaşanıyor.
Salçalık domateste bu gelişmeler yaşanırken vatandaşların kış hazırlıkları da başladı. Yerli tarla domatesleri pazar ve marketlerde tezgâhlardaki yerini alıyor. Domates sosu, menemen ve salça hazırlamak isteyen vatandaşlar için bu yıl maliyet geçen yıla göre yükseldi.
Konserve yapımına uygun olan ve rio, sivri, yumurta veya petemek olarak adlandırılan domateslerin kilogram fiyatı market ve pazarlarda 20 ile 35 lira arasında değişiyor. Bir litrelik konserve kavanozları 22 ile 25 liradan satılırken bazı marketlerde indirimsiz fiyat 40 liraya kadar çıkıyor. Kavanoz kapağının ortalama fiyatı ise 5 lira seviyesinde bulunuyor.
Yaklaşık 20 kilogram domatesten 15 adet bir litrelik kavanoz konserve hazırlanabiliyor. Domates ve kavanoz giderleri üzerinden yapılan hesaplamaya göre 20 kilogram domatesle hazırlanan kışlık ürünün maliyeti enerji ve tuz giderleri hariç 805 ile 950 lira arasında değişiyor. Geçen yıl aynı ürünler üzerinden yapılan hesaplamada maliyet 705 ile 880 lira arasında bulunuyordu.
Türkiye'de domatesin geçmişi 1720'li yıllara, Lale Devri dönemine kadar uzanıyor. Zaman içinde üretimi hızla yayılan domates, Türkiye'nin önemli tarım ürünlerinden biri haline geldi. Türkiye bugün yaklaşık 13 milyon tonluk üretimiyle dünyada en fazla domates yetiştiren ülkeler arasında bulunuyor. Çin yaklaşık 68 milyon tonla ilk sırada yer alırken Hindistan'ın üretimi 20 milyon tonun üzerinde bulunuyor.
Domatesin bir bölümü taze tüketilirken önemli bir kısmı sos, menemen, salça ve konserve yapımında kullanılıyor. Özellikle kış ayları için yapılan ev konservelerinde uzun tarla domatesi tercih ediliyor. Domatesin yanında biber de kışlık hazırlıklarda en fazla kullanılan sebzeler arasında yer alıyor.
