İnşaat Mühendisleri Odası Eskişehir Şube Başkanı Oytun Gökten şu ifadeleri kullandı.
Yaklaşık 4-5 yıldır ülkemizin en çarpıcı ve sarsıcı gündemlerinden biri ekonomi. Maalesef ekonomik koşullar insanları daha uygun maliyetli çözümler aramaya yöneltti. Biz bunu inşaat sektöründe de görmeye başladık. İnşaat maliyetlerinin ciddi oranda yükselmesiyle birlikte insanlar daha düşük maliyetlerle nasıl bina veya daire sahibi olabileceklerini araştırmaya başladı. Bu arayışların başında da prefabrik yapılar geliyor.
Prefabrik yapı, temel olarak başka bir yerde üretilen yapı elemanlarının, kullanılacağı alanda hızlı ve kolay bir şekilde bir araya getirilmesi anlamına geliyor. Elbette prefabrik yapıların güvenliği ve depreme karşı dayanıklılığı konusunda da mühendislik hesapları bulunuyor. Nasıl betonarme bir yapı inşa ederken belirli hesaplamalar yapıyorsak prefabrik yapılarda da aynı mühendislik yaklaşımının uygulanması gerekiyor.
Prefabrik yapıların tercih edilmesinin başlıca nedenlerinden biri maliyet avantajı. Bir diğer neden ise hızlı ve kolay şekilde inşa edilebilmeleri. Özellikle son yıllarda hobi bahçelerinin yaygınlaşmasıyla birlikte prefabrik yapılara olan ilgi de arttı. Bu durum prefabrik yapı sektörünün büyümesini beraberinde getirdi.
Prefabrik yapıları iki ayrı kategoride değerlendirebiliriz. Bunlardan ilki, genellikle sanayi tesislerinde geniş açıklıklar oluşturmak ve hızlı üretim sağlamak amacıyla kullanılan prefabrik yapılar. Diğeri ise konut amacıyla tercih edilen yapılar. Her iki yapı türünün de belirli mühendislik hesaplarına göre projelendirilmesi gerekiyor. Prefabrik yapıların maliyetleri, geleneksel betonarme yapılara göre bildiğim kadarıyla yüzde 25 ile yüzde 35 arasında daha uygun olabiliyor. Bunun yanında yapım süreleri de daha kısa.
Burada ahşap yapı sektörünü de değerlendirmek gerekiyor. Çünkü ahşap yapılar konusunda da oldukça uygun maliyetlerle ve hızlı şekilde üretim yapabilme kapasitemiz bulunuyor. Yurt dışındaki uygulamalara baktığımızda lamine ahşap ve endüstriyel ahşap ürünlerinin yapı sektöründe yaygın olarak kullanıldığını görüyoruz. Ahşabın endüstriyel üretime kazandırılmasıyla birlikte ciddi bir potansiyel ortaya çıkıyor.
İnsanlar artık ekonomik koşullar nedeniyle alternatif yapı sistemlerine yönelmek zorunda kalıyor. Ben bir inşaat mühendisi olarak hem prefabrik hem de ahşap yapıları maliyet açısından tavsiye ederim. Ancak bu yapıların nereye, hangi koşullarda ve nasıl yapılacağının önceden belirlenmesi gerekiyor. Yapının inşa edileceği alanın özellikleri, imar durumu ve mühendislik gereklilikleri dikkate alınarak doğru bir planlama yapılmalı.
Prefabrik yapılardan söz etmişken Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi’ne de değinmek istiyorum. Türkiye’nin en iyi organize sanayi bölgelerinden birine sahibiz. Eskişehir Organize Sanayi Bölgesi’nde hem ihracat yapan hem de iç piyasaya üretim gerçekleştiren çok büyük firmalar bulunuyor. Bu tesislerin ülke ekonomisine ciddi katkıları var.
Biz Eskişehir’de 52 bin binayı denetleyerek bir ısı haritası ve yol haritası oluşturduk. Benzer bir çalışmanın organize sanayi bölgemizde de yapılması gerekiyor. Özellikle prefabrik sanayi yapılarının ne zaman inşa edildiği, mevcut durumları ve olası bir depremde nasıl davranacakları mutlaka incelenmeli.
Çünkü yaşanabilecek bir depremin ardından şehrin yeniden ayağa kalkmasını sağlayacak alanlardan biri de sanayi tesislerimiz olacak. Deprem sonrasında sanayide üretimi ne kadar hızlı başlatabilirsek toparlanma sürecini de o kadar hızlandırabiliriz. Bu nedenle sanayi yapılarımızın depreme karşı dayanıklılıklarının incelenmesi gerekiyor.
Bunun kolay olmadığının farkındayız. Çünkü sanayi tesislerinin içerisinde çok yüksek maliyetli makineler bulunuyor. Bazı makinelerin değeri, içerisinde bulundukları yapının inşaat maliyetinin üç katına, hatta beş katına ulaşabiliyor. İşletmeler de bu incelemeler sırasında üretimin durabileceğini düşünerek çekinceler yaşayabiliyor.
Ancak konuyu bir de tersinden değerlendirmek gerekiyor. Yapının maliyetinin beş katı değerinde bir makinenin deprem sırasında kullanılamaz hale geldiğini düşünün. Bu durum hem işveren açısından hem de ülkemizin ekonomik üretim kapasitesi açısından ciddi kayıplara neden olabilir. Dolayısıyla sanayi yapılarının depreme karşı dirençlerinin belirlenmesi ve gerekli önlemlerin alınması gerekiyor.
Prefabrik yapılar bugün maliyet açısından daha uygun seçenekler haline gelmiş durumda. Ancak insanların prefabrik veya alternatif konut üretimine yönelmesinin temel nedeni ekonomik koşullar. İnsanlar barınma ihtiyaçlarını karşılayabilmek için daha düşük maliyetli çözümler arıyor. Bu nedenle kanun koyucunun ve bütün siyasi bileşenlerin doğru ekonomi ve konut politikaları üretmesi gerekiyor.
Prefabrik konutların maliyetini değerlendirirken yalnızca yapının satış fiyatına bakmak doğru değil. Bir yapının inşa edileceği arsanın imar durumu ve altyapı koşulları da toplam maliyeti doğrudan etkiliyor. Bir bölgenin imara açılması, yalnızca imar kararının alınmasıyla tamamlanan bir süreç değil. İmara açılan bölgelerde kanalizasyon, temiz su, doğalgaz, elektrik ve internet gibi altyapı hizmetlerinin de oluşturulması gerekiyor.
Bizim şehir planlamasında karşılaştığımız temel sorunlardan biri, önce bölgelerin imara açılması, ardından inşaatlar başladıktan sonra altyapının götürülmesi. Bunun gerekçesi çoğu zaman ödenek ve bütçe yetersizliği oluyor. Ancak bu yöntem hem yapılaşma sürecini zorlaştırıyor hem de bölgede yaşayan ve çalışan insanları olumsuz etkiliyor.
Bunun somut örneklerinden birini Eskişehir’de 71 Evler Mahallesi’nde görüyoruz. Yaşar Kemal Bulvarı üzerinde şu anda çok ciddi bir konut yapımı devam ediyor. Keşke bu konutların yapımına başlanmadan önce bölgenin altyapısı hazırlanabilseydi. Ben de o bölgede çalışan biri olarak yaşanan sorunları doğrudan gözlemliyorum.
Şu anda bölgede ciddi bir karmaşa yaşanıyor. Bir taraftan altyapı çalışmaları yürütülürken diğer taraftan üstyapı çalışmaları devam ediyor. Kotlar belirlenmiş, kırmızı kot tanımlamaları yapılmış ancak altyapı ve üstyapı çalışmalarının eş zamanlı yürütülmesi nedeniyle sokaklar kazılmış durumda. Çamur ve çalışma koşulları nedeniyle bölgede ciddi sıkıntılar yaşanıyor.
Oysa burası Eskişehir’in yeni Batıkent’i olma yolunda ilerleyen, ciddi yapılaşma potansiyeline sahip bir bölge. Böyle bir yerin altyapısının yapılaşmadan önce planlanması gerekirdi. Artık şehirlerin gelişiminde bu tür uygulamalardan vazgeçmemiz gerekiyor.
Şehir planlaması yapılırken gelecekteki yapılaşma da dikkate alınmalı. Altyapı hatlarının geçeceği noktalar önceden belirlenmeli ve gerekli bağlantılar hazırlanmalı. Örneğin bölgede demir yolu ve tramvay hattı bulunuyor. Tramvay hattı yapılırken altından farklı noktalarda altyapı geçişleri bırakılabilirdi. Çünkü hattın karşı tarafında ciddi bir yapılaşma söz konusu. Bu geçişler önceden planlansaydı bugün altyapı bağlantıları çok daha kolay gerçekleştirilebilirdi.
Bölgede trafo yapım çalışmaları da hızlı bir şekilde devam ediyor. Ancak bütün bu çalışmaların yapılaşma başlamadan önce planlanması şehirlerin daha düzenli ve hızlı büyümesini sağlar. Altyapının sonradan yapılması hem zaman kaybına hem de ilave maliyetlere neden oluyor.
Bir yapının toplam maliyeti içerisinde altyapının da ciddi bir payı bulunuyor. Bölgedeki bütün yapılaşmayı değerlendirdiğimizde altyapı maliyetleri yüzde 20 seviyelerine rahatlıkla ulaşabiliyor. Genel olarak bir yapının maliyetinin en az yüzde 15 ile yüzde 20’si kadar bir altyapı giderinden söz edebiliriz. Bu da toplam yatırım maliyetinin hesaplanmasında dikkate alınması gereken bir unsur.
Dolayısıyla prefabrik bir evin yalnızca ilanlarda görülen satış bedeliyle değerlendirilmemesi gerekiyor. Arsa, imar koşulları ve altyapı giderleri de hesaba katılmalı. İnsanlar daha uygun maliyetle konut sahibi olmak isterken bu giderlerle de karşılaşabiliyor.
Ülkemizde ekonomik koşullar ağırlaştıkça bütün bu süreçler daha da zorlaşıyor. Enflasyon, hem inşaat sektörünü hem de konut sahibi olmak isteyen vatandaşları olumsuz etkiliyor. Maliyetlerin sürekli değişmesi nedeniyle sağlıklı bir planlama yapmak da güçleşiyor. Artık bütün bu sorunları yeniden değerlendirmemiz ve doğru politikalar geliştirmemiz gerekiyor.





