Eskişehir Büyükşehir Belediyesi AK Parti Meclis Üyesi Özlem Ünalır şu ifadeleri kullandı;
"Büyükşehir Belediyesi 2025 yılı idari faaliyet raporu ile ilgili söz almış bulunmaktayım. Meclis üyeleri olarak bizlere sunulan Büyükşehir Belediyesi 2025 yılı faaliyet raporunun; genel bilgiler, amaç ve hedefler, faaliyetlere ilişkin bilgi ve değerlendirmeler, kurumsal kabiliyet ve kapasitenin değerlendirilmesi ile öneri ve tedbirler bölümlerinden oluştuğu görülmüştür.
Fiziksel kaynaklar bölümünde; 2025 yılında belediyemize ait yapı, eğitim, kültür, sanat ve sosyal merkez, cami ve mezarlık yeri, otopark gibi taşınmazlarda bir artış olmadığı, sadece 1 adet park yapılarak sayının 25'e çıktığı anlaşılmıştır. 2025 yılında taşıtlar içinde yer alan otobüslerde 58, kamyonetlerde 2, cenaze araçlarında 1, arazözlerde 5, römorklarda 2 azalmanın olduğu; buna karşılık 3 itfaiye aracı, 1 çekme kurtarma aracı, 6 adet bisiklet alındığı anlaşılmıştır.
Yine iş makinesi olarak; dozerlerde 4, asfalt makinelerinde ve silindirde 4, yükleyicilerde 2, kırıcı ve delicilerde 2, derz ve kesme makinelerinde 1 adet azalmanın olduğu, transpaletlerde ise 1 adet azalmanın olduğu görülerek; taşıt ve iş makineleri parkında ciddi azalmaların olduğu tespit edilmiştir. İnsan kaynakları bölümünde; 2024 yılı denetim raporu ve Sayıştay raporunda belediyenin toplam personel sayısının 3.757 kişi olduğu tespit edildiği, ancak 2025 yılı performans raporunda bu sayının kurum tarafından 4.009 kişi olarak beyan edildiği görülmüştür.
Konu hakkında meclisin bilgilendirilmesi gerektiğini, 2024 yılında %33,74 olarak gerçekleşen personel gider oranının 2025 yılında %27,35 olarak gerçekleştiği, ancak işçi sayısında 99 kişilik artışın olduğu görülerek personel gider hesabına dikkat edilmediği anlaşılmaktadır. 2025 yılı denetim raporunda 3.856 personel olduğu tespiti yapıldığı, faaliyet raporunda ise bu sayının 3.850 olarak beyan edildiği anlaşılarak; kurumun çalışan sayısında bir tutarlılık sergilemesi gerektiği anlaşılmıştır.
2025 yılı gelir bütçesinin 13.188.000 TL olduğu, gerçekleşmenin ise 9.990.000 TL olarak gerçekleştiği anlaşılarak gerçekleşme oranının %75,76 olduğu; ancak gelir bütçe tahmininin 13.187.000.000 TL mi yoksa 13.188.000.000 TL mi olduğunun hâlâ açıklığa kavuşturulamadığı anlaşılmıştır. Başkanı bu arada küsuratlara girmiyorum vakit kaybetmemek adına.
Gelir tahmini göstergesi; kamu idarelerinin bütçelerini hazırlarken elde edeceklerini öngördükleri gelirin ne kadarının ilgili yılda tahsil edilebileceğini ölçmekte, bütçede yer alan gelir tahmini tutarı ile gerçekleşen gelirler arasında ilişki kurmaktadır. Göstergeden beklenen, 1'e eşit olmasıdır. Gelir tahmini göstergesi 1'e eşit olduğunda; kamu idaresi o yıl hedeflediği kadar geliri elde etmiş demektir ve bütçe ile planladığı şekilde harcama yapabilecektir.
Ayrıca kamu idaresi, tahmin ve bütçeleme sürecinde etkin, kurumsal niteliklerinin ve kapasitesinin farkında olup gerçekleşebilecek öngörülerde bulunmuştur. Gelir tahmini göstergesi, bütçeleme sürecinde idarenin başarısını da ölçme özelliğiyle mali gösterge olmasının yanı sıra performans göstergesi olarak da değerlendirilir. Dolayısıyla bir kamu idaresinin gelir tahmini göstergesinin %100'e yakın gerçekleşmesi, idarenin bütçeleme ve tahmin konusundaki başarısını ölçerken; birkaç yıl üst üste %100'den fazla veya eksik sonuç vermesi, kamu idaresinin tahmin ve öngörü sürecinde daha etkin çalışmalar yürütmesi gerektiği anlamına gelmektedir.
2025 yılında kurumun hedeflenen geliri elde edemediği anlaşılmıştır. Vergi gelirlerinin 50.326.000 TL olarak öngörüldüğü, gerçekleşen gelirin 60.000.000 TL olduğu; teşebbüs ve mülkiyet gelirlerinin 1.205.000.000 TL tahmin edildiği, gerçekleşen gelirin 1.118.000.000 TL olduğu; alınan bağış, yardımlar ile özel gelirlerin 281.500 TL olarak öngörüldüğü, gerçekleşen gelirin 1.500.000 TL olduğu görülmüştür. Diğer gelirlerin 9.931.000.000 TL tahmin edildiği, gerçekleşen gelirlerin 8.665.000.000 TL olduğu ve %12,75 sapmanın olduğu; sermaye gelirlerinin 2.000.000.000 TL olarak tahmin edildiği, gerçekleşen gelirlerin 144.000 TL olduğu, bu gelir kaleminde %92,78 sapmanın olduğu anlaşılmaktadır.
Toplamda belediye gelirlerinde görülen %24,24'lük sapma; öngörüsüz bütçeleme ve tahmin konusunda başarısız olunduğunu ve kurumun planlanan şekilde harcama yapamadığını göstermektedir. Büyükşehir Belediyesi 2025 yılı gider bütçesini 13.508.000.000 TL olarak tahmin etmiş, toplam ödeneği 14.933.000.000 TL olduğu ve bu ödeneğin %36'sını kullanamayarak 9.551.000.000 TL'sini kullandığı anlaşılmıştır. Gider tahmini göstergesi 1'e eşit olduğunda; kamu idaresi o yıl hedeflediği kadar gider yapmış ve kamu idaresi tahmin ve bütçeleme sürecinde etkin, kurumsal niteliklerinin ve kapasitesinin farkında, gerçekleşebilecek öngörülerde bulunmuş demektir.
Gider bütçelerinde yer alan harcama kalemlerinde inisiyatif yetkisi büyük oranda belediyelere aittir. Bu bakımdan belediyelerin; gider bütçelerini, gelir bütçelerine göre daha sağlıklı öngörebilmeleri beklenir. Gider bütçesi bakımından sağlıklı tahminlerin yapılması; stratejik yönetim sürecinin başarıya ulaşması, mali özerkliğin güçlendirilmesi ve mali sürdürülebilirliğin sağlanması bakımlarından oldukça elzemdir.
2025 yılı gider bütçesinin 13.500.000.000 TL olarak tahmin edildiği, gerçekleşmenin 9.551.000.000 TL olduğu, gerçekleşme oranının %70,71'de kaldığı görülmüştür. Personel giderlerinin 2025 yılında 1.208.000.000 TL tahmin edildiği, 1.081.000.000 TL olarak gerçekleştiği ve %10,50 sapmanın olduğu; sosyal güvenlik prim giderlerinin 2025 yılında 136.000.000 TL olarak tahmin edildiği, 110.000.000 TL olarak gerçekleştiği ve %19,36 sapmanın olduğu anlaşılmıştır.
Mal ve hizmet alımlarının 6.773.000.000 TL olarak tahmin edildiği, 6.156.000.000 TL olarak gerçekleştiği ve sapmanın %9,10 olduğu; faiz giderlerinin 132.500.000 TL olarak tahmin edildiği, 249.889.000 TL olarak gerçekleştiği ve sapmanın eksi yönde %88,60 olduğu, bu gider türünde bütçelemede ciddi öngörüsüzlük yaşandığı görülmüştür. Cari transferlerin 2025 yılında 924.000.000 TL olarak tahmin edildiği, 833.000.000 TL olarak gerçekleştiği ve %9,80 sapmanın olduğu anlaşılmıştır.
Sermaye giderlerinin 2025 yılında 2.985.000.000 TL tahmin edildiği, 916.745.000 TL olarak gerçekleştiği ve %69,29 azalır oranda sapmanın olduğu; net bütçe ödeneği 4.329.000.000 TL çıkarılmışken 1.912.000.000 TL'nin ise iptal edildiği anlaşılarak; kurumun 2025 yılında yapmayı taahhüt ettiği hangi yatırımları başka baharlara bıraktığını öğrenmek istiyoruz. 2024 yılı yatırım programında 2.631.000.000 TL sermaye gideri öngörüp 584.000.000 TL gerçekleşmesi gibi; 2025 yılında da 2.985.000.000 TL sermaye gideri öngörüp 916.000.000 TL gerçekleşmesi, yatırım tutarının %69'undan vazgeçilmesi ise tam bir başarısızlık örneğidir.
200 milyon olarak gerçekleştiği ve sapmanın %50,28 olduğu, borç vermenin 205 yılında 2 milyar olarak tahmin edildiği ve 2 milyar gerçekleştiği, yedek ödeneklerin 942 milyon olarak tahmin edildiği ancak kullanılmadığı anlaşılmaktadır. Belediye giderlerinde toplamda görülen %30'luk sapma ise stratejik yönetimin başarıya ulaşamadığını net ortaya koymaktadır. Biz sizlere 2025 yılı tahmini bütçe ve yatırım programı görüşmelerimizde; kurumun bütçeyi hazırlarken önce giderlerini belirlediğini, sonra gelirlerini gidere göre belirlediğini, belediyenin sermaye gelirlerini yüksek göstererek bütçe açığını gizlediğini, gelirlerin ancak cari giderleri karşılayacağını, bütçede yatırıma kaynak ayrılmış gibi gösterilmesine rağmen maalesef yatırıma yeterli kaynak ayırmadığını, hedeflediği satışları yapamazsa yatırım programını gerçekleştirme şansının olmadığını, bütçelemede dikkat edilmesi gereken tutarlılık, gerçekçi ve samimiyet kurallarının bütçede var olmadığını, öngörüsüz ve güvenilir olmayan bilgiyle yapılmış olduğunu, gelirlerinin fayda maliyet analizi yapılarak doğru kullanılması için acilen önlem alınması gerektiğini söylemiştik.
Belediyenin yeterli düzeyde ve kalitede hizmet sunabilmesi, yeterli gelirlere sahip olmasının yanı sıra öz gelirlerinin yüksek olmasıyla doğrudan ilişkilidir. Belediyelerin merkezi idareye bağımlı olmaksızın sahip olduğu öz gelirleri arttıkça mali özerkliği artmakta, artan mali özerklik belediyenin hizmet planlamasını daha iyi yapabilmesine, ekonomik anlamda daha rahat hareket edebilmesine ve daha iyi hizmet sunabilmesine katkı sağlamaktadır. Dolayısıyla belediyelerin toplam geliri içinde öz gelirlerinin az veya fazla olması mahalli idarelerin merkezi yönetime bağımlılığını ölçmekte kıstas olarak kullanılmaktadır. Büyükşehir Belediyesinin merkeze bağımlılık göstergesi %83,72, öz gelir göstergesi ise %16,28'dir. Öz gelirleri artırıcı çalışmaların yapılması bu giderler karşısında mecburiyettir. Bazı gelir kalemleri ile ilgili bilgi vermek gerekirse; taşıt kiralama giderleri 2025 yılında 457 milyon, iş makinesi kiralama giderleri 230 milyon olmak üzere kiralama giderlerinin toplam 700 milyona ulaştığı, yine makine tesisat bakım ve onarım giderleri 18 milyon, taşıt bakım ve onarım giderleri 406 milyon olmak üzere bakım onarım giderlerinin toplam 430 milyona ulaştığı anlaşılmıştır. Mal ve hizmet alımlarında taviz verilmezken sermaye giderlerinin içini boşaltmak belediyecilik anlayışında vazgeçilmez unsur olmuştur.
Büyükşehir Belediyesinin 2025 yılı bilanço aktif toplamının 42 milyar TL olarak gerçekleştiği, hazır değerler kalemlerinde önceki yıllara göre artış olduğu ancak aynı şekilde karşılık olarak banka kredilerinde, kamu idarelerine mali borçlarda ve faaliyet borçlarında da artış olduğu görülerek 2025 yılında kullanılan krediye neden ihtiyaç duyulduğu sorusunu sormaya gerek duyuyoruz. Bunun yanında duran varlıklar kaleminde yer alan 232, 240 ve 241 hesaplarının yani iştiraklere verilen borçlar, iştiraklere sermaye aktarımı ile mal ve hizmet üreten kuruluşlara aktarılan kaynakların oldukça yükselerek 3 milyar 842 milyona çıktığı görülmektedir. Belediyenin 31.12.2025 tarihi itibarıyla kısa vadeli 170 milyon, uzun vadeli 665 milyon olmak üzere toplam 1 milyar 436 milyon kredi borcu bulunmakta olduğu ve kısa vadeli 2 milyar TL, uzun vadeli 987 milyon olmak üzere toplam borcunun 3 milyar 145 milyon olduğu görülmüştür. Daire Başkanlıkları 2025 yılında toplam 14 milyar net bütçe ödeneklerinin %60,96'sını, tahmini bütçelerin ise %70'ini kullandıkları anlaşılarak bazı daire başkanlıklarında gerçekleşmenin tahmine yakın, bazılarında tahmin üstünde, bazılarında ise tahminlerin çok altında kaldığı anlaşılmaktadır.
Örneğin tahmin edilen bütçelerde Kültür ve Sosyal İşler bütçesinin %93'ü, Toplu Taşıma bütçesinin %91'ini, Basın Yayın bütçesinin %73'ünü, Yol Yapım İşleri bütçesinin %72'sini, Sosyal Hizmetler bütçesinin %69'unu kullanmışken Makine İkmal bütçesini aşarak %109 bütçe kullandığı anlaşılmıştır. Bunun yanında şehir için öncelik arz eden Kentsel Dönüşüm Dairesi bütçesinin ancak %12,46'sını kullanabilmiş, %87,54 ise iptal edilmiştir. Aynı şekilde İmar Şehircilik bütçesinin %31'i kullanılmışken %69 iptal edilmiştir. Emlak İstimlak Dairesi bütçesinin ancak %36'sının kullanıldığı, %64'ünün iptal edildiği, Kent Tarihi Dairesi bütçesinin %50'sinin kullanıldığı, %50'sinin iptal edildiği, Fen İşleri Dairesi bütçesinin %51'inin kullanıldığı, %49'unun iptal edildiği görülmüştür. Bunun anlamı kesinlikle planlama, bütçeleme, performans ve en önemlisi yönetim başarısızlığıdır.
Yerel haberler yaptırarak belediyemizin 2025 yılında 439 milyar 858 milyon bütçe fazlası verdi diyerek övünerek algı yaratması, basınımızın bunu başarıymış gibi alıp topluma sunması ise işin başka bir boyutudur.
Belediyeler ancak tahmin ettikleri bütçeleri tutturur, gelirlerini tahmin ettikleri gelirin üstüne çıkarıp bunu da halka hizmet olarak sunarlarsa başarı olur; bizler de bu duruma şapka çıkarırız. Ancak tahmin ettikleri bütçeleri tutmaz, bu bütçelerle planladıkları yatırımları yapamaz ve ona göre performans sergileyemez ve stratejik planlara uymazlarsa bunun adı başarı değil tam bir başarısızlıktır. Algı ile belediye yönetilemez, algı ile başarı yakalanamaz.
Gerçekler ise aşağıda sunacağımız bilgiler ışığında su gibi ortadadır. 2025 yılı performans sonuçları değerlendirme tablolarında 127 performans göstergesi olduğu; bu göstergelerden birinde eksi değer, birinde sıfır değer, 6 adedinde gösterge olarak %50’nin altında kalındığı, 6 adet göstergede %51 ile %75 arasında kalındığı ve filo yolcu taşıma kapasitesi %58,37, yüksek kapasiteli koruma toplu taşıma hat uzunluğunun %0, elektrikli araç alımı %0, yenilenebilir enerji kurulu %2,10, Gündoğdu 1, Gündoğdu 2 kentsel dönüşüm 2025 yılında %4 gerçekleşme hedeflenmiş, %4’ün %40 olan %1,16’sı gerçekleşmiş, tarımsal desteklerden faydalanacak üretici sayısında %35,58, üretici kadın sayısı %51,21 oranında gerçekleşmiş, yol yardımı yapılabilecek kişi sayısı %40’ta kalmış, gençlere yönelik etkinlik sayısı %44,40’ta, ulaşım ana planı hazırlama oranı 2025 yılı için %20 planlanmış, bunun %10’u yani %50’si gerçekleşmiştir. Yeni açılacak ve genişletilecek yol oranı %51 gerçekleşmiş, 10.000 adet ağaç dikimi planlanmış, %62’si yani 6.211 adet ağaç dikildiği görülmüştür.
Yine performans göstergelerinde %75 ile %99 arasında 10 adet, tam %100 gerçekleşen 18 adet, %101 ile %120 arasında 24 adet, %121 ile %149 arasında 16 adet, %150 ile %199 arasında 17 adet, %250 ile %499 arasında 22 adet, %500 üzeri ise 6 adet gösterge sonucu veride anlaşılmıştır. Performans yönetiminde verilen ölçü değerlerin altına veya üstüne bariz oranda düşülmesi veya çıkarılması performans yönetimi konusundaki başarısızlığı ve stratejik planda sapmaları ortaya koymakta; aynı zamanda kaynakların başka alanlara kaydırıldığını göstermektedir. Bu tablodan kurumun öncelikli amacının şehrin fiziki durumunun değil sosyal durumunu öncelediği, bu önceliklerde ise siyasi kaygılar ile hareket ettiğini, sosyal içerikli performans amaçlarını %100’lere, %1000’lere varan ölçülerde gerçekleştirerek siyasi ikbal ile günü kurtarmaya çalıştığını anlıyoruz.
2025 yılında Beldeevlerinde 3.006 metrekare yeşil alan üretildiği, Mahmudiye’de Göletli Park yapım işinin gerçekleştirildiği ancak diğer ilçelerin unutulduğu anlaşılmaktadır. Buradan soruyoruz: Kentsel dönüşüm için 2025 yılında yatırıma ayırdığınız 595 milyon kaynak nereye gitti? 2025 yılında kentsel dönüşüm adına ne yaptınız ve performanstaki %1,16 başarı mıdır, başarısızlık mıdır? Yol bakım onarımına 2025 yılında ayırdığınız 575 milyon kaynakla hedeflediğinizin ancak %51’ini mi gerçekleştirdiniz? İstimlaklar için öngördüğünüz 350 milyonla nereleri istimlak ettiniz? Otobüs alımı için 2025 yılında ayırdığınız 245 milyon ile kaç araç aldınız? Yenilenebilir enerji santrali kurulumu için ayrılan 120 milyonun bu işin ancak %2’sini mi gerçekleştirdiniz? Fen İşlerinin 2025 yılında yatırımlar için ayrılan 556 milyon TL ile neler yaptınız? 2024 yılında Sayıştay'a konu olan mıcır alımınızla ilgili hangi soruşturmayı yaptınız?
Toplu taşımada kullanılan durakların gerek kış aylarında gerekse yaz aylarındaki durumları ortadadır. Yağan yağmurda, karda, kavuran güneşte insanlarımız perişan olmaktadır. Bu durakların acilen iyileştirilmesi gerekmektedir. Yine sabahın erken saatlerinde işe gitmek için servis bekleyen işçi kardeşlerimizin şikâyetleri göz önüne alınarak OSB ile iş birliği içinde servis indirme bindirme noktalarına işçi kardeşlerimize yakışır bekleme alanları oluşturulmalıdır. Halk otobüsleri iç dizaynları gerek engelli gerekse yaşlı bireylerimiz için son derece kullanışsızdır; acilen çözüm üretilmelidir. Kentsel dönüşüm bu şehrin kanayan yarasıdır. 2010’dan beri başaramadığınız dönüşüm projeleri, Sultandere Sosyal Konut Projeleri için tüm ekonomik ve siyasi şartlar zorlanarak taşın altına el konulmalıdır. Bunun yanında Yenikent Mahallesinde ve Ihlamurkent Mahallesinde bulunan sosyal konutların dönüşümü mutlaka gündeme alınmalıdır. Porsuk güzergâhının ulaşım için kullanılması yönünde çaba gösterilmelidir. 25 daire başkanlığının kullandığı bütçeden daha fazla ekonomik mali amaçlı transferler için kaynak ayrılması ise sosyal belediyecilik adı altında siyaset belediyeciliğine güzel bir örnek teşkil etmektedir. Ön mali kontrole ilişkin raporda 15.854 evrakın 1.443 adedinin hatalı olduğu, hatasız gelen 14.411 evrakın muhasebeleştiği ifade edilmiştir. Peki geriye kalan 1.443 adet muhasebe evrakının kaydı ne oldu sorusuna raporda yer verilmediği görülmüştür.
Bazı yatırım alanlarını daraltmıştır. Ancak biz sizden olmayanı değil, sizden sadece 2025 yılında yaptığınız 9 milyar 551 milyon 188 bin TL giderin ne kadarının halka direkt olarak yansıtıldığını sormak istiyoruz.
"Biz hem hizmet hem yatırım yapacaktık ancak tasarruf genelgesi bizi engelledi, bize yatırım yaptırmadılar" bahanesine lütfen sığınmayın. Bakınız ve inceleyiniz; tasarruf genelgesi olmayan yıllar. Halkımızı direkt ilgilendiren yol, park, sosyal tesis, spor tesisi gibi yatırımlara ayırdığınız kaynak 2016 yılı toplam gider bütçesinin ancak %8'i.
2017 yılı toplam gider bütçesinin ancak %7'si. 2018 yılı seçim dönemi %19. 2019 yılı %10. 2020 yılı %7. 2021 yılı %4. 2022 yılı %11,60. 2023 yılı %12,47. 2024 yılı %11,83. 2025 yılı %6,14. Seçim dönemi azıcık hareket, sonra uyuma dönemi.
Bundan dolayı sizlere aynı zamanda Cumhurbaşkanlığı genelgesinde kaynakların maksadına uygun olarak kullanılması, harcamalarda tasarruf sağlanması, bürokratik işlemlerin azaltılması gerekliliğinden hareketle bütçe sınırları içinde kalınması, takip eden yılların bütçelerine ilave yük getirmemesi, iş artışına gidilmemesi, faaliyet alanının dışına çıkılmaması, mal alımlarında ortak tedarik yönteminin seçilmesi ilkelerine uyulması gerektiğini ifade ettiğimizi hatırlatmak isteriz.
Faaliyet raporunda kurumsal kapasitenin değerlendirilmesi bölümünde yer alan üstünlükler, zayıflıklar ve öneri tedbirler bölümünde fazla girmeden tespitlerin doğru, ifade ve anlatımların yerinde olduğu ancak 25 yıldır sorunları çözmek yerine konuşmanın tercih edildiği görülmüştür. Bugün bu tüm değerlendirmeleri konuşacağız. Yarın sorunların üstüne gidip ortak aklı kullanıp çözmek yerine maalesef yine algı yönetiminin esiri olacağız.
2025 yılında Büyükşehir Belediyesi ve Eskişehir halkının bir kenara bırakıldığı, kurumca 2025 yılının İmamoğlu'nu kurtarma yılı ilan edilerek vaktin ona ayrıldığı, aynı zamanda CHP'nin hem yerel hem de genel siyasetiyle boğuşmaktan ve uğraşmaktan belediyeye ve Eskişehir halkına vakit ayıramadığı anlaşılmıştır. Bu düşüncelerle faaliyet raporuna karşı oy vereceğimizi ifade ederek teşekkür ediyorum."
