TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası Eskişehir Şube Başkanı Selma Güder şu ifadeleri kullandı:

“Hollanda'nın yüz ölçümü 41 bin kilometrekare, nüfusu ise 18 milyon civarında. Türkiye'ye baktığımızda Hollanda, Konya ile karşılaştırılıyor. Konya'nın yüz ölçümü de yaklaşık 40-41 bin kilometrekare ve Hollanda'nın yüz ölçümüne yakın. Konya, nüfus bakımından Türkiye'nin en büyük altıncı ili. Hollanda'nın nüfusu ise İstanbul'un nüfusundan biraz fazla.

Ancak Hollanda tarımsal anlamda gerçekten çok yol kat etmiş. Tarımsal ihracata baktığımızda genellikle dünya ikincisi ya da üçüncüsü oluyor. Mesela 2025 yılında Hollanda dünya üçüncüsü olmuş. Peki, Hollanda bunu nasıl başardı?

Hollanda'da bir model var. Buna altın üçgen diyorlar. Bu üçgenin içerisinde kamu, araştırma ve geliştirme, eğitim ve özel sektör var. Bu modelin merkezinde ise Wageningen Üniversitesi bulunuyor. Üniversite, bir gıda vadisi içerisinde şekillenmiş ve dünyada tarım ve ormancılık alanında birinci sırada yer alıyor.

Bu üniversite neler yapıyor? Kamuyla da bütünleştiği için üniversitede yapılan her Ar-Ge çalışmasının uygulama alanı saha oluyor. Bilimsel anlamda yapılan çalışmaları çiftçilerle birlikte sahada uyguluyorlar. Yani üniversite çiftçilerle iç içe çalışıyor.

Bu üçgenin özel sektör ayağı da var. Özel sektör, finansmanın yarısından fazlasını karşılıyor ve çiftçilere destek oluyor. Eğitim kısmında ise üçgenin tepesindeki Wageningen Üniversitesi var. Üniversite, bakanlığın araştırma enstitüsüyle birleşmiş durumda. Bütün bu çalışmaları bir arada yürütüyorlar. Burada çiftçi üretimden başka bir şeyle uğraşmıyor. Çiftçinin kaygısı yok.

Hollanda'da kooperatifler de çok etkili. Dünyada kooperatifçilik bakımından baktığımızda Hollanda'daki kooperatiflerin pazar payı yüzde 83. Bu oran, dünyadaki en yüksek oranlardan biri.

Kamu, Ar-Ge, eğitim ve özel sektör birlikte çalışırken tarımda toplam faktör verimliliği adı verilen bir kavram var. Bu aslında bütün dünyada bilinen bir kavram ancak Hollanda bunu uyguluyor. Toplam faktör verimliliği, tarımsal üretimde elde edilen ürün ile kullanılan girdiler arasındaki ilişkiyi gösteriyor. Hollanda'da bunu da ölçüyorlar. Hepimizin bildiği bir söz vardır: ‘Ölçemediğimiz bir şeyi yönetemeyiz.’ Bizim de Türkiye tarımında buna uygun şekilde hareket etmemiz gerekiyor.

Bizim de pek çok gıda vadimiz var. Çukurova'mız, Harran'ımız var. Sizin de söylediğiniz gibi ne ekerseniz, ne dikerseniz bu coğrafyalarda yetişiyor. Sakarya Vadisi, Gediz, Bafra, Çarşamba, Büyük Menderes, Küçük Menderes ve Konya var. Bunlar bizim gıda vadilerimiz.

41 bin kilometrekarelik bir ülke tarımsal ihracatta dünya ikincisi olabiliyorsa ve toplam faktör verimliliğine dikkat ediyorsa biz de aynısını yapabiliriz. Kooperatifçiliğimizi güçlendirmemiz gerekiyor. Hollanda'da üniversite ile kamuyu bir araya getirmişler. Biz de bunu yapabiliriz.

Bilimsel çalışmaların ilgili bakanlıkla birlikte yürütülmesi, çiftçilerin desteklenmesi, özel sektörün ve eğitim kurumlarının sürece dahil edilmesiyle biz de ülke olarak bunu başarabiliriz. Çünkü bizim tarımsal anlamda geçmişten gelen çok önemli değerlerimiz var.

Hollanda'da kooperatifler çiftçilerin haklarını sonuna kadar koruyor. Girdi maliyetlerinden ürünün pazarlanmasına kadar her aşamada sahada, çiftçilerin yanında yer alıyorlar. Bir de ziraat mühendisleri faktörü var. Kooperatiflerde ziraat mühendisleri, hayvancılık alanında çalışan zooteknist arkadaşlarımız ve veteriner hekimler görev alıyor.

Tarımla ilgili meslek dalları, kooperatifçilik sisteminin ve bu üçgenin içerisinde doğrudan çiftçilerle çalışıyor. Bir şey mi ekilecek, dikilecek? Üretici bunu ziraat mühendisiyle koordineli bir şekilde yapıyor. Ürünün pazarlanmasına kadar meslektaşlarımız devrede oluyor. Hollanda bunu başarmış. Biz neden başarmayalım?”

Not: Konuşmadaki tekrarları ve dolgu ifadelerini çıkardım. Konya'nın yüz ölçümüne ilişkin metrekare ifadesini kilometrekare olarak düzelttim. Sayısal verileri ve dünya sıralamalarını konuşmacının beyanına bağlı kalarak aktardım, ayrıca doğrulamadım.