Eğitim-Bir-Sen 2 No’lu Şube Başkanı Ertuğrul Baki şu ifadeleri kullandı:
"Akademisyenlerimizin sorunlarını belirlemek ve çözüm önerileri geliştirmek amacıyla gerçekleştirdiğimiz ankete, farklı unvan ve bilim alanlarından 522 akademisyen katıldı. Anket sonuçlarını ve yükseköğretime ilişkin önerilerimizi beş başlık altında sizlerle paylaşmak istiyorum.
Birinci başlığımız, bilimsel yayıncılıkta tekelleşme ve dışa bağımlılık. Anketimize katılan akademisyenlerin yaklaşık dörtte üçü, mevcut yayın ve akademik teşvik sisteminin bilimsel kaliteyi yeterince desteklemediğini düşünüyor.
Dünya genelinde bilimsel yayıncılık, giderek az sayıda büyük şirketin elinde yoğunlaşıyor. Yapılan araştırmalar, beş büyük yayın kuruluşunun bazı bilim alanlarında makalelerin yarısından fazlasını yayımladığını ortaya koyuyor. Bu şirketler, diğer yayınevlerini ve bilimsel dergileri bünyelerine katarak büyürken bilimsel yayıncılık da milyarlarca dolarlık bir sektöre dönüşmüş durumda.
Bir araştırmaya göre, beş büyük yayıncı 2015-2018 yılları arasında yalnızca açık erişimli makale yayın ücretlerinden yaklaşık 1,06 milyar dolar gelir elde etti. RELX Grubunun bilimsel, teknik ve tıbbi yayıncılık faaliyetlerinden 2025 yılında elde ettiği düzeltilmiş faaliyet karı ise yaklaşık 1,37 milyar dolar.
Bilimsel yayıncılığın bu kadar büyük bir ekonomik sektöre dönüşmesinin arkasında, üniversitelerin ve akademisyenlerin ödediği yüksek yayın ve abonelik ücretleri bulunuyor. Bazı uluslararası dergilerde makale yayımlamak için binlerce dolar ücret talep ediliyor. TÜBİTAK ve üniversitelerimizin sağladığı desteklere rağmen bu giderler kimi zaman doğrudan akademisyenlerimizin üzerine kalıyor. Hatta akademisyenlerimiz, bir aylık maaşlarını aşan yayın ücretleriyle karşı karşıya kalabiliyor.
Üniversitelerimiz ise bilimsel yayınlara erişmek için yüksek abonelik ücretleri ödüyor. Burada bir döngü oluşuyor. Örneğin ben bir makale yazıyorum ve bu makaleyi yayımlatmak için ücret ödüyorum. Daha sonra aynı makaleye ulaşabilmek için yeniden abonelik ücreti ödemek zorunda kalıyorum. Yani aynı bilimsel çalışma için iki kez ödeme yapılıyor. Bu durum hem ekonomik yük oluşturuyor hem de bilimsel bilgiye erişimde dışa bağımlılığı artırıyor.
Bu nedenle Türkiye’nin güçlü bir milli bilimsel yayıncılık ve akademik yayın politikasına ihtiyacı var. Bu doğrultuda TÜBİTAK, ULAKBİM, DergiPark ve TR Dizin gibi mevcut altyapılarımız güçlendirilmeli, ulusal bilimsel dergilerimizin uluslararası görünürlüğü artırılmalıdır. Bilimsel yayınların maliyetini azaltacak ve araştırma sonuçlarına erişimi kolaylaştıracak çalışmalar desteklenmelidir.
Bilimsel yayıncılığın sorunlarından biri olan nitelikli hakem bulma güçlüğü giderilmeli, hakemlik faaliyetleri akademik teşvik sisteminde daha fazla karşılık bulmalıdır. Akademik başarı, yalnızca yayın sayısı ve dergilerin yer aldığı indekslerle değil, bilimsel çalışmaların niteliği ve topluma sağladığı katkıyla değerlendirilmelidir.
Bir diğer başlığımız, üniversitelerde kalite, akreditasyon ve sektör iş birliği. Anketimize katılan akademisyenlerin yüzde 86’sı, idari ve bürokratik iş yükünün akademik verimliliği olumsuz etkilediğini belirtiyor. Bu yükü artıran alanlardan biri de üniversitelerde yürütülen kalite ve akreditasyon süreçleridir.
Bugün akademisyenlerimiz, ders anlattıklarını, öğrencilerle görüştüklerini, bilimsel ve toplumsal faaliyetler gerçekleştirdiklerini sürekli belgelerle kanıtlamak zorunda kalıyor. Elbette kalite güvencesi ve denetim gereklidir. Ancak bu süreçler, akademisyenlerimizin zamanını tüketen bir evrak ve raporlama yüküne dönüşmemelidir.
Akreditasyonun önemli bir ekonomik boyutu da bulunuyor. Üniversitelerimiz, değerlendirme kuruluşlarına, yazılımlara ve denetim süreçlerine önemli kaynaklar aktarıyor. Bu nedenle hem akademisyenlerimizin zamanının hem de kamu kaynaklarının bu süreçlerde verimli kullanılıp kullanılmadığını sorgulamak zorundayız.
Yapılan harcamaların ve yürütülen süreçlerin eğitimin niteliğine ne kazandırdığını mutlaka değerlendirmeliyiz. Bir üniversitenin gerçek kalitesi, hazırladığı raporların sayısından önce yetiştirdiği mezunların niteliğiyle ölçülmelidir.
Bu değerlendirmeler yapılırken teorik ve uygulamalı bilimlerin kendilerine özgü özellikleri de göz önünde bulundurulmalıdır. Üniversite ve sektör iş birliğinin güçlendirilmesini önemsiyoruz. Bu sayede akademisyenlerin projeleri daha fazla desteklenebilir, bilimsel çalışmalar uygulamaya dönüşebilir ve ortaya çıkan bilgi topluma fayda sağlayabilir.
Üçüncü başlığımız, akademik yükselme ve liyakat. Anketimize katılan akademisyenlerin yarısından fazlası, kadro planlama ve ilan süreçlerini adil bulmuyor. Akademisyenlerimiz, gerekli bilimsel yeterliliği sağladıkları halde kadro sınırlamaları ve idari süreçler nedeniyle akademik yükselmelerinde uzun süre beklemek zorunda kalabiliyor.
Akademik yükselmede belirleyici olan kadro imkanı değil, bilimsel yeterlilik olmalıdır.
Bu konuyu bir örnekle açıklamak istiyorum. Bir doçent profesörlük şartlarını sağladığında veya bir doktor öğretim üyesi doçentlik unvanını almaya hak kazandığında, bütün bilimsel yeterlilikleri yerine getirmiş olsa bile üniversitenin ilgili kurullarından onay alınması ve YÖK’ten kadro tahsis edilmesi gerekiyor.
Bu süreç ne kadar uzarsa akademisyen de o kadar hak kaybına uğruyor. Ancak bu konuda herhangi bir çalışma bulunmuyor. Bizim önerimiz şu: Kurum dışından yapılacak atamalar için mevcut kadro planlaması sürdürülebilir. Ancak kurumun kendi bünyesindeki akademik yükselmelerde, gerekli yeterlilikleri sağlayan akademisyenler kadro beklemeksizin bir üst akademik kadroya atanabilmelidir.
Mevcut akademik yükselme şartlarını sağlayan öğretim elemanlarının, kadro tahsisi ve ilan süreçleri nedeniyle bekletilmeden üst akademik kadrolara atanabilmesini sağlayacak yasal düzenlemeler istiyoruz.
Bazı üniversitelerde, özellikle yönetim değişikliklerinin ardından akademik yükselme ve yeniden atama kriterleri değiştirilebiliyor. Bu durum, mevcut kriterlere göre hazırlık yapan akademisyenlerimizin emek ve zaman kaybı yaşamasına neden oluyor.
Kriterler değiştirilirken akademisyenlerimizin devam eden çalışmaları ve haklı beklentileri korunmalı, mağduriyetleri önleyecek geçiş düzenlemeleri yapılmalıdır.
Bir diğer başlığımız, ekonomik haklar ve bilimsel araştırma imkanları. Anketimize katılan akademisyenlerin yaklaşık yüzde 89’u, mevcut ekonomik hakların akademik emeği yeterince karşılamadığını düşünüyor. Bu oldukça yüksek bir oran.
Katılımcıların yüzde 79’u ekonomik kaygıların bilimsel üretimi olumsuz etkilediğini, yine yüzde 79’u bilimsel kongre ve toplantılara katılım imkanlarının yetersiz olduğunu belirtiyor.
Akademisyenlerimizin ekonomik ve sosyal hakları iyileştirilmeli, aşırı ders yükü azaltılmalı, araştırma fonları, proje destekleri ve bilimsel faaliyetlere katılım imkanları artırılmalıdır. Meslek yüksekokullarında görev yapan öğretim elemanlarının akademik gelişim ve lisansüstü danışmanlık imkanları da güçlendirilmelidir.
Son başlığımız ise akademik özgürlük, iş güvencesi, aile bütünlüğü ve mobbing. Anketimize katılanların yaklaşık yüzde 65’i, akademisyenlerin üniversitelerdeki karar alma süreçlerine yeterince katılamadığını düşünüyor. Yüzde 77’si ise akademik geleceğe ilişkin belirsizliklerin motivasyonlarını olumsuz etkilediğini söylüyor.
Doktor öğretim üyelerinin belirli sürelerle atanması ve araştırma görevlilerinin kadro durumları, akademik gelecek açısından belirsizlik oluşturabiliyor. Çünkü her iki akademik grubun da iş güvencesi konusunda sorunları bulunuyor.
Bir veya iki yıl sonra, belirlenen yeterliliklerin yerine getirilmediği gerekçesiyle bu arkadaşlarımızın iş sözleşmeleri sona erdirilebiliyor. Bu durumda yıllarca verilen emek ve yapılan çalışmalar boşa gidebiliyor.
Bunun yanında akademik yükselme, bilimsel çalışmaların değerlendirilmesi ve görev dağılımlarında yaşanabilen keyfi uygulamalar ile mobbing iddiaları da çalışma barışını olumsuz etkiliyor.
Bir diğer önemli sorun ise akademisyenlerimizin aile bütünlüğünü sağlamada yaşadıkları güçlükler. Üniversitelerin hizmet gerekçesiyle nakil taleplerini reddetmesi ve kadro tahsisi ile onay süreçlerinde yaşanan güçlükler, ailelerin farklı şehirlerde yaşamak zorunda kalmasına neden olabiliyor.
Akademik personelin iş güvencesi güçlendirilmeli, aile birliğine dayalı yer değişikliği talepleri objektif ve kolaylaştırıcı düzenlemelerle karşılanmalı, mobbing iddiaları ise tarafsız biçimde incelenmelidir.
Değerli basın mensupları, bugün paylaştığımız anket sonuçlarını gerçekleştirmeyi planladığımız çalıştayda ayrıntılı biçimde ele alacağız. Bu süreci de sizlerle birlikte yürüteceğiz.
Akademisyenlerimizin katılımıyla belirleyeceğimiz çözüm önerilerini, başta Yükseköğretim Kurulu olmak üzere ilgili kurumlarla paylaşacağız.
Eğitim-Bir-Sen 2 No’lu Şube olarak akademisyenlerimizin sorunlarını gündeme getirmeye ve bu sorunlara çözüm üretmeye devam edeceğiz."





