Odunpazarı Belediyesi Eskişehir Strateji Geliştirme Ofisi’nin hazırladığı “Türkiye ve Eskişehir’de Okul Öncesi Eğitim Hizmetlerinin Durumu” raporu, erken çocukluk eğitimine erişimde hem ülke genelinde hem de Eskişehir özelinde dikkat çeken veriler ortaya koydu. Rapora göre Türkiye’de okul öncesi eğitim hizmetleri olması gereken seviyenin altında kalırken, Eskişehir’de tablo görece daha iyi olsa da geniş bir kesimin sistem dışında kaldığı görülüyor.
Türkiye genelinde özellikle 0-2 yaş grubunda okul öncesi eğitim hizmetlerinin son derece sınırlı olduğu belirtilen raporda, OECD verilerine göre bu yaş grubunda katılım oranının yüzde 5’in altında kaldığı ifade edildi. 3-5 yaş grubunda ise katılım oranının yüzde 54 seviyesinde olduğu, iki veri birlikte değerlendirildiğinde 0-5 yaş arası çocukların yalnızca yaklaşık yüzde 27-28’inin bu hizmetlere erişebildiği kaydedildi. Avrupa Birliği ülkelerinde ise 3 yaş altı katılım oranının yüzde 39, 4-5 yaş grubunda ise yaklaşık yüzde 96 seviyesinde olduğu bilgisi paylaşıldı. Bu fark, erken çocukluk eğitiminin Türkiye’de geniş kesimler için sınırlı kaldığını ortaya koydu.
Eskişehir’e ilişkin verilerde toplam 0-5 yaş çocuk sayısının 51 bin 987 olduğu, bu çocukların 18 bin 605’inin okul öncesi eğitim hizmetlerinden yararlandığı belirtildi. Kentte 33 bin 382 çocuğun ise bu hizmetlerin dışında kaldığı, erişim oranının yüzde 35,8 seviyesinde olduğu, sistem dışında kalan oranın yüzde 64,2’ye ulaştığı ifade edildi. Bu veriler, kentte her üç çocuktan ikisinin erken çocukluk eğitimine erişemediğini gösterdi.
Raporda kreşlere ilişkin veriler de ayrıntılı şekilde yer aldı. Eskişehir’de toplam 43 kreş bulunduğu, bu kreşlerde 3 bin 111 çocuğa hizmet verildiği bildirildi. Kreşlerin 19’unun özel olduğu ve 1.666 çocuğun bu kurumlarda bulunduğu, Odunpazarı Belediyesi’ne ait 18 kreşte 1.179 çocuğun hizmet aldığı, Tepebaşı Belediyesi’ne bağlı 5 merkezde 182 çocuğun yer aldığı, Şehir Hastanesi bünyesindeki kreşte ise 84 çocuğun bulunduğu aktarıldı. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na bağlı herhangi bir kamu kreşinin bulunmaması dikkat çeken başlıklar arasında yer aldı. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi bünyesindeki kamu kreşinin kapatılarak anaokuluna dönüştürülmesinin özellikle 0-2 yaş grubunda kapasiteyi daralttığı belirtildi.
Anaokulu ve anasınıfı verilerine bakıldığında kentte 39 resmi, 49 özel anaokulu bulunduğu, ayrıca 136 anasınıfının hizmet verdiği ifade edildi. Toplam derslik sayısının anaokullarında 350, anasınıflarında ise 239 olduğu kaydedildi. Bu kurumlarda toplam 15 bin 494 öğrencinin eğitim aldığı, bunların 9 bin 403’ünün anaokullarında, 6 bin 91’inin ise anasınıflarında bulunduğu bildirildi. Yaş dağılımına bakıldığında sistemin ağırlıklı olarak 5 yaş grubuna odaklandığı, 3 ve 4 yaş grubunda erişimin sınırlı kaldığı görüldü.
Raporda altyapı ihtiyacına da yer verildi. Mevcut durumda hizmet alamayan 33 bin 382 çocuk için en az 1.670 yeni dersliğe ihtiyaç olduğu hesaplandı. Farklı kapasite modellerine göre 100 kişilik 5 sınıflı modelde 334 okul, 200 kişilik 10 sınıflı modelde 167 okul, 300 kişilik 15 sınıflı modelde ise 112 okul gerektiği belirtildi. Bu hesaplamaların ideal kapasiteye göre yapıldığı, gerçek ihtiyacın daha yüksek olabileceği değerlendirildi.
Yerel yönetimlerin sistem içindeki rolüne de değinilen raporda, Odunpazarı Belediyesi’nin tek başına tüm sistemdeki çocukların yüzde 6,3’üne hizmet verdiği bilgisi paylaşıldı. Bu oranın, yerel yönetimlerin desteklenmesi durumunda kapasitenin artırılabileceğine işaret ettiği ancak mevcut kaynaklarla açığın kapatılmasının mümkün görünmediği ifade edildi.
Eğitime ilişkin memnuniyet verilerine de yer verilen raporda, Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre eğitimin ülkenin en önemli üç sorunu arasında bulunduğu, eğitim memnuniyetinin son 12 yılda 13 puan gerilediği belirtildi. Bu düşüşte okul öncesi eğitime erişim sorunlarının da etkili olduğu değerlendirmesi yer aldı.
Raporda, sistemin karşı karşıya olduğu temel sorunlar arasında kamusal kreş sayısının yetersizliği, hizmetin özel sektöre bağımlı olması, gelire bağlı erişim eşitsizliği, bölgesel dengesizlikler ve kadın istihdamına bağlı artan talep sıralandı. Bu çerçevede Millî Eğitim Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı koordinasyonunda kamu yatırımlarının artırılması, 0-2 yaş grubuna yönelik kamusal kreş modelinin oluşturulması, belediyelere merkezi bütçeden daha fazla destek verilmesi ve zorunlu eğitimin kademeli olarak daha erken yaşlara çekilmesi gibi önerilere yer verildi.
Eskişehir’de ortaya çıkan tablo, erken çocukluk eğitimine erişimin genişletilmesi için kapsamlı bir planlama ihtiyacını gösterirken, özellikle küçük yaş gruplarında kapasite eksikliğinin belirgin olduğu verilerle ortaya kondu.