Bir düşünün. Elinizde kocaman bir tarla var. Komşunuzun ise sizin tarlanızdan çok daha küçük bir bahçesi bulunuyor. Siz bütün gün çalışıyorsunuz, komşunuz da çalışıyor. Ama yıl sonunda komşunuz küçücük bahçesinden çok daha fazla para kazanıyor.

İnsan ister istemez sorar. Bu işte bir gariplik yok mu?

Aslında yok. Çünkü komşunuz neyi, ne zaman ve nasıl yetiştireceğini önceden biliyor. Toprağını ölçüyor, suyunu hesaplıyor, hangi ürünü kime satacağını planlıyor.

İşte Hollanda'nın tarımdaki başarısını anlamak için bu örnek yeterli.

Hollanda'nın yüzölçümü yaklaşık 41 bin 500 kilometrekare. Konya'nın yüzölçümü ise yaklaşık 40 bin 800 kilometrekare. Yani Hollanda, Konya'dan biraz daha büyük. Türkiye'nin tamamı ise Hollanda'nın yaklaşık 19 katı büyüklüğünde.

Şimdi düşünün. Türkiye'nin yanında küçücük kalan bu ülke, tarım ürünlerini dünyanın dört bir yanına satabiliyor.

Peki nasıl?

Hollandalı çiftçi domates yetiştireceği zaman işe yalnızca tohum ekerek başlamıyor. Önce toprağına, suya, sıcaklığa ve pazara bakıyor. Serasının içindeki sıcaklığı ölçüyor. Bitkinin ne kadar su istediğini hesaplıyor. Gerektiğinde bilgisayardan yardım alıyor.

Bizde ise pek çok çiftçi hala yağmurun yağmasını bekliyor. Mazotun, gübrenin ve elektriğin fiyatını düşünüyor. Ürününü kaça satacağını çoğu zaman hasat zamanı öğreniyor.

Aradaki fark burada başlıyor.

2025 yılı rakamlarına baktığımızda aradaki fark daha iyi anlaşılıyor.

Hollanda'nın resmi istatistik kurumuna göre bu küçük ülke, 2025 yılında 137,5 milyar euroluk tarım ürünü ihraç etti. Yani dünyanın başka ülkelerine tarım ve gıda ürünleri sattı.

Türkiye'nin aynı yılki tarım ve tarıma bağlı ürün ihracatı ise Türkiye İhracatçılar Meclisi verilerine göre 36,4 milyar dolar oldu.

Düşünebiliyor musunuz? Türkiye'den yaklaşık 19 kat küçük bir ülkenin tarım ürünleri satışından elde ettiği para, bizimkinin birkaç katı.

Ama burada bir ayrıntıyı da bilmemiz gerekiyor.

Hollanda sattığı ürünlerin hepsini kendi tarlasında yetiştirmiyor. Başka ülkelerden aldığı ürünlerin bir bölümünü yeniden satıyor. 2025 yılında yaptığı 137,5 milyar euroluk ihracatın 49,1 milyar eurosu bu şekilde gerçekleşmiş. Hollanda'da üretilen veya önemli ölçüde işlenen ürünlerin değeri ise 88,4 milyar euro. Üstelik bu rakama ithal kakaodan yapılan çikolata gibi ürünler de dahil. Yani ihracatın tamamını Hollanda tarlalarında yetişen ürünler gibi düşünmemeliyiz.

Yine de ortada büyük bir başarı var.

Hollanda, yetiştirdiği domatesi satıyor. Sütünden peynir yapıp satıyor. Çiçek yetiştiriyor, tohum geliştiriyor. Bir ürünü daha değerli hale getirmenin yollarını arıyor.

Bizim de domatesimiz var, sütümüz var, çiçeğimiz var. Üstelik farklı iklimlerde çok sayıda ürün yetiştirebiliyoruz.

O halde neden aramızda böyle bir fark var?

Çünkü tarımda başarı yalnızca toprağın büyüklüğüne bağlı değil.

Bir çiftçinin on dönüm tarladan kazandığı para, başka bir çiftçinin yüz dönüm tarladan kazandığından fazla olabilir. Bunun için doğru ürünün seçilmesi, suyun boşa harcanmaması, üretim maliyetlerinin düşürülmesi ve ürünün iyi bir fiyata satılması gerekiyor.

Hollanda yıllardır bunun üzerine çalışıyor. Üniversitelerde yapılan araştırmalar çiftçilerin işine yarıyor. Çiftçi karşılaştığı sorunu bilim insanına anlatabiliyor. Yeni teknolojiler seralarda ve tarlalarda kullanılıyor.

Türkiye'de de başarılı çiftçilerimiz, araştırmacılarımız ve modern tarım işletmelerimiz var. Ancak bu imkanların bütün üreticilere ulaşması gerekiyor.

Bir de su meselesi var.

Örneğin Konya'da yer altı suları azalıyor. Bazı bölgelerde obruklar oluşuyor. Yağmurun az yağdığı yıllarda çiftçi daha fazla zorlanıyor.

Suyu doğru kullanmayı öğrenmeden tarımı büyütmek mümkün mü?

Bence değil.

Çiftçiye hangi ürünü yetiştireceğini söylemeden önce o ürünün ne kadar su istediğini, kaça mal olacağını ve nerede satılacağını da anlatmalıyız.

Üstelik çiftçi bugün ektiği ürünün gelecek yıl para kazandırıp kazandırmayacağını bilmeli. Her yıl değişen şartlarla uzun vadeli üretim planı yapmak kolay değil.

Hollanda'nın 2025 yılındaki ihracat artışının büyük bölümünün fiyat yükselişinden kaynaklandığını da belirtelim. Yani satış değerinin artması, her zaman daha fazla ürün yetiştirildiği anlamına gelmiyor.

Türkiye'nin de tarımda güçlü olduğu alanlar bulunuyor. Fındık, meyve, sebze ve birçok başka ürünü dünyanın farklı ülkelerine satıyoruz. Sorun, elimizde hiçbir şey olmaması değil. Elimizdeki imkanlardan ne kadar yararlanabildiğimiz.

Benim asıl merak ettiğim şu.

Hollanda küçücük bir alanda tarımı bu kadar iyi planlayabiliyorsa, Türkiye neden daha fazlasını yapamasın?

Eskişehir'in ovalarını düşünün. Konya'nın tarlalarını, Antalya'nın seralarını, Karadeniz'in bahçelerini düşünün.

Bu topraklarda çalışan milyonlarca insan var.

Ama çiftçi para kazanamazsa gençler köyde kalmaz. Gençler köyde kalmazsa üretim azalır. Üretim azalınca da soframızdaki yiyecekler daha pahalı hale gelebilir.

Bu yüzden tarımı konuşurken yalnızca kaç ton buğday yetiştirdiğimize bakmamalıyız. Çiftçinin cebinde ne kadar para kaldığını da sormalıyız.

Hollanda'nın bize öğrettiği en basit şey şu.

Büyük bir tarlaya sahip olmak güzel. Ama o tarlayı akıllıca kullanmak daha güzel.

Bizim toprağımız var. Çalışkan çiftçimiz var. Üniversitelerimiz var.

Peki bunları aynı planın içinde buluşturabiliyor muyuz?

Bence asıl tartışmamız gereken soru bu.

Çünkü Hollanda'nın tarımdaki başarısının sırrı ülkenin küçüklüğünde değil, elindeki imkanları nasıl kullandığında yatıyor.

Ve bizim artık şu soruya cevap vermemiz gerekiyor.

Hollanda bir dönüm topraktan daha fazla kazanç elde etmenin yollarını ararken, biz neden hala çiftçimizin gelecek yıl tarlasını ekip ekemeyeceğini konuşuyoruz?